دلار فردایی چیست؟ و نحوه معامله دلار فردایی و نکات آن

دلار فردایی مثل سایه قیمتی است که هنوز نرسیده، اما تاثیرش را امروز روی ذهن معامله گران می گذارد و می تواند نبض هیجان بازار را تندتر یا آرام تر کند. اگر جهت سرمایه گذاری در بازار ارز ایران فعال بوده یا صرفا نگران ارزش پس انداز خود هستید، نادیده گرفتن نقش دلار فردایی شبیه رانندگی در جاده مه آلود بدون چراغ خواهد بود. ما سعی می‌کنیم به‌صورت دقیق و شفاف توضیح دهیم که دلار فردایی چیست، چگونه معامله می شود، چه ریسک هایی دارد و چرا بسیاری از کارشناسان آن را یکی از موتورهای اصلی نوسان در بازار ارز ایران می دانند، تا در پایان بتوانید با چشم باز تصمیم بگیرید وارد این فضا بشوید یا نه.

دلار فردایی چیست؟

دلار فردایی در ساده ترین تعریف، نوعی معامله غیر رسمی ارز است که در آن قیمت امروز توافق می شود اما تسویه و تحویل به روز آینده موکول می شود. در این معاملات، دو طرف روی نرخ فردای دلار شرط می بندند؛ یعنی عملا امروز پول یا دلار واقعی جابه جا نمی شود و نتیجه معامله بعد از مشخص شدن قیمت دلار در روز بعد تعیین می شود. این ساختار باعث می شود که دلار فردایی بیش از آن که شبیه خرید و فروش نقدی باشد، به نوعی سفته بازی و نوسان گیری بر پایه توقعات از قیمت فردا شباهت پیدا کند و به همین دلیل در بازارهای غیر رسمی و توسط دلالان فعال در پاساژ ها و خیابان های معروف مبادله می شود.

دلار فردایی می تواند به دو شکل کلی دیده شود. در حالت اول، معامله واقعی است و تحویل اسکناس واقعا فردا انجام می شود، اما در حالت دوم که رایج تر است، اصلا دلاری دست به دست نمی شود و فقط مابه التفاوت قیمت امروز و فردا تسویه می گردد. در نوع دوم، معامله گرها بیشتر شبیه کسانی هستند که روی جهت حرکت قیمت شرط می بندند و اگر پیش بینی شان درست باشد سود می برند و اگر اشتباه کنند متضرر می شوند. این ساختار صوری و بدون پشتوانه واقعی کالا، همان چیزی است که باعث شده بسیاری از اقتصاددانان و نهادهای نظارتی، دلار فردایی را نه یک ابزار پوشش ریسک، بلکه مکانیسمی برای تشدید نوسان و انتقال شوک های روانی به کل بازار ارز بدانند.

کارشناسان در مورد دلار فردایی چه نظری دارند؟

دیدگاه کارشناسان درباره دلار فردایی دو قطب نسبتا مشخص دارد؛ گروهی آن را بخشی از واقعیت غیر قابل انکار بازار ارز ایران می دانند که انتظارات فردا را در قیمت امروز منعکس می کند و معتقدند نادیده گرفتن آن در تحلیل ها، تصویر ناقصی از بازار به دست می دهد، اما در مقابل، طیف وسیعی از اقتصاددانان این معاملات را به دلیل صوری بودن و نبود تحویل واقعی، بسیار پر ریسک می دانند. به گزارش وب سایت فرارو شورای فقهی بانک مرکزی به صراحت اعلام کرده که معاملات فردایی ارز و سکه ممنوع است.

دلار فردایی چه تاثیری روی بازار ارز ایران دارد؟

دلار فردایی اثر قابل توجهی بر بازار نقدی ارز در ایران دارد، زیرا عملا به عنوان یک شاخص روانی برای انتظارات فردای معامله گران عمل می کند. وقتی حجم معاملات فردایی بالا می رود و نرخ های توافق شده رو به افزایش می گذارد، این پیام به بازار نقدی ارسال می شود که فعالان از رشد قیمت در روز بعد می ترسند و همین ترس می تواند تقاضای امروز را تحریک کند و باعث جهش کوتاه مدت قیمت شود.

از طرف دیگر، اگر انتظارات در بازار فردایی معکوس شود و نرخ ها نزولی شود، فشار فروش در بازار نقدی نیز افزایش می یابد و ترکیب این دو فضا، یعنی نقدی و فردایی، چرخه های هیجانی و نوسان های تند ایجاد می کند که مدیریت آن برای سیاست گذار ارزی بسیار دشوار است.

بیشتر بخوانید: بهترین سرمایه گذاری در ده سال آینده چیست؟

معامله دلار فردایی چگونه انجام می شود؟

نحوه خرید و فروش دلار فردایی در بسترهای غیر رسمی، میان دلالان و معامله گران خرد و عمده جریان دارد و خبری از پلتفرم های رسمی، اتاق پایاپای یا ناظر بازار نیست. ساختار معمول به این صورت است که دو طرف روی قیمت مشخصی برای دلار در روز بعد توافق می کنند و این قیمت را به صورت شفاهی یا در یک برگه کاغذی ثبت می کنند، بدون آن که در لحظه معامله، اسکناس یا وجه نقد کاملا جابه جا شود.

در بسیاری از موارد فقط درصدی به عنوان بیعانه یا تضمین بین طرفین رد و بدل می شود و مابقی مبلغ و سود یا زیان ناشی از اختلاف قیمت، در بازه زمانی مشخصی، مثلا بین ساعت ۱۴ تا ۱۵ روز بعد، تسویه می شود. در روز تسویه، اگر قیمت نقدی دلار بالاتر از نرخ توافق شده در قرارداد فردایی باشد، کسی که روی افزایش قیمت حساب کرده بوده سود می کند و طرف مقابل باید مابه التفاوت را به او بپردازد، و اگر قیمت پایین تر بیاید، شرایط برعکس می شود.

مقایسه دلار فردایی با دلار رسمی

دلار رسمی در ایران شامل نرخ هایی است که از سوی حاکمیت و نهادهای رسمی مثل بانک مرکزی و سامانه هایی مانند سنا و نیما اعلام و مدیریت می شوند، در حالی که دلار فردایی محصول توافق دلالان و معامله گران در بازار آزاد و خارج از هر گونه چارچوب نظارتی است. در نرخ های رسمی، عرضه و تقاضا تحت اثر مقررات، سهمیه بندی ها و سیاست های ارزی قرار دارد و هدف، تامین نیازهای واقعی مانند واردات کالا و خدمات است.

اما در دلار فردایی، انگیزه اصلی اغلب کسب سود از نوسان کوتاه مدت است و به ندرت ارتباطی با تجارت واقعی یا پوشش ریسک واردکنندگان و صادرکنندگان دیده می شود. همین تفاوت در ماهیت و کارکرد، باعث می شود نوسان های دلار فردایی گاهی جلوتر از بازار رسمی حرکت کند و انتظارات تورمی را تغذیه کند، در حالی که نرخ های رسمی بیشتر به عنوان ابزار سیاست گذاری و کنترل تورم انتظاری به کار گرفته می شوند.

بیشتر بخوانید: برای سرمایه گذاری تتر بخریم یا دلار؟

تفاوت‌ ها و شباهت های دلار فردایی با دلار رسمی

تفاوت دیگر، در سطح ریسک و شفافیت است؛ معامله دلار رسمی از طریق صرافی های مجاز، بانک ها یا در بستر سامانه های قانونی انجام می شود و رسید، مستندات و امکان پیگیری حقوقی دارد، اما معاملات فردایی عمدتا مبتنی بر اعتماد شخصی و گفتگوی شفاهی است و در صورت بدقولی یکی از طرفین، اثبات حق طرف زیان دیده بسیار دشوار است.

در بعد قیمتی نیز، هرچند ممکن است نرخ دلار فردایی در برخی مقاطع به عنوان سیگنال پیش نگر برای بازار آزاد عمل کند، اما هیچ الزام و مکانیزمی وجود ندارد که این نرخ با نرخ رسمی همگرا شود و همین شکاف قیمتی می تواند زمینه آربیتراژ غیر سالم، تشدید تقاضای سفته بازانه و تضعیف کارایی سیاست های ارزی دولت را فراهم کند.

نکاتی که در خرید و فروش دلار فردایی باید به یاد داشته باشید

تجربه نشان داده است که بسیاری از تازه واردها به دلیل نداشتن استراتژی مشخص، استفاده نکردن از حد ضرر ذهنی و اسیر شدن در طمع، در چند دور نوسان شدید، بخش بزرگی از سرمایه خود را از دست داده اند و چون قرارداد رسمی در کار نیست، راهی برای جبران نیز نداشته اند. علاوه بر این، باید بدانید که بازیگران اصلی این بازار حرفه ای هایی هستند که دسترسی به اطلاعات میدانی، شبکه های گسترده و تحمل ریسک بالاتری نسبت به سرمایه گذار عادی دارند.

باید در نظر داشته باشید که سیاست گذار ارزی ممکن است در دوره هایی برای کنترل نوسان، به طور جدی با حلقه های معاملات فردایی برخورد کند و این موضوع می تواند ریسک قانونی شما را چند برابر کند. در کنار همه این ها، اگر هدف شما از ورود به بازار ارز صرفا حفظ ارزش پول در برابر تورم است، ابزارهای کم ریسک تری مانند صندوق های ارزی یا حتی صندوق های طلا وجود دارد که شفافیت و پشتوانه قانونی بیشتری نسبت به دلار فردایی دارند.

بیشتر بخوانید: سرمایه گذاری در دلار ۰ تا ۱۰۰

در پایان؛ در مورد دلار فردایی چه می ‌توان گفت؟

بازار دلار فردایی، در ظاهر صحنه جذابی است که در آن اعداد بزرگ، سودهای سریع و هیجان لحظه ای ذهن بسیاری از افراد را وسوسه می کند، اما زیر این سطح پر زرق و برق، شبکه ای از ریسک های پنهان، نبود شفافیت قرار دارد که نمی توان آن را نادیده گرفت.

اگر بخواهیم با نگاه یک سرمایه گذار حرفه ای قضاوت کنیم، این بازار بیشتر شبیه قمار با آینده نرخ ارز است تا یک ابزار مدیریت ریسک یا سرمایه گذاری منطقی، به خصوص برای کسانی که تجربه کافی، تحمل ریسک بالا و شبکه ارتباطی قدرتمند ندارند. در اقتصادی مثل ایران که تورم مزمن و نوسان ارزی بخشی از زندگی روزمره ما شده، هنر اصلی نه شکار هر موج کوتاه مدت، بلکه تنظیم بادبان های سرمایه گذاری به گونه ای است که در بلندمدت بتوانیم ارزش دارایی خود را حفظ کنیم، حتی اگر از سودهای پرخطر و کوتاه مدت مثل دلار فردایی صرف نظر کنیم.